Ερώτηση προς τους Υπουργούς Υγείας και Ανάπτυξης
Την κυβερνητική ανοχή στις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, που οδηγεί στο να συνεχίζουν οι πολίτες να πληρώνουν τις υπέρογκες ανατιμήσεις και την ασυμμετρία στην αγορά Μη Συνταγογραφούμενων Φαρμάκων, αναδεικνύει ο Τομεάρχης Οικονομικών & Ανάπτυξης Κ.Ο. ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ, Βουλευτής Ηρακλείου Χάρης Μαμουλάκης, καταθέτοντας σχετική Ερώτηση προς τους Υπουργούς Υγείας και Ανάπτυξης.
Αναλυτικά η Ερώτηση προς τους Υπουργούς Υγείας και Ανάπτυξης, με θέμα: «Οι πολίτες συνεχίζουν να πληρώνουν τις υπέρογκες ανατιμήσεις και την ασυμμετρία στην αγορά Μη Συνταγογραφούμενων Φαρμάκων. Για πόσο ακόμη θα υπάρχει κυβερνητική ανοχή στις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού;»
Η παρατεταμένη κρίση ακρίβειας που μαστίζει την ελληνική κοινωνία, δοκιμάζει εδώ και καιρό σκληρά τις αντοχές των πολιτών, σε έναν από τους πιο ευαίσθητους και ζωτικούς τομείς της καθημερινότητάς τους, αυτόν της φαρμακευτικής περίθαλψης. Ιδιαίτερα η αγορά των Μη Συνταγογραφούμενων Φαρμάκων (ΜΗΣΥΦΑ) —η οποία περιλαμβάνει σκευάσματα πρώτης ανάγκης και καθημερινής χρήσης, όπως αναλγητικά, αντιπυρετικά, αντιφλεγμονώδη και αποσυμφορητικά— έχει εξελιχθεί σε πεδίο ανεξέλεγκτων επιβαρύνσεων για τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Δεδομένου ότι τα συγκεκριμένα προϊόντα διατίθενται εκτός των μηχανισμών δημόσιας αποζημίωσης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης (ΕΟΠΥΥ), οποιαδήποτε αύξηση στην τιμή τους μετακυλίεται άμεσα, καθολικά και στο 100%, στην ιδιωτική δαπάνη των νοικοκυριών. Τα πρόσφατα στοιχεία που βλέπουν το φως της δημοσιότητας, αναδεικνύουν μια ζοφερή πραγματικότητα, καθώς οι τιμές σε βασικές κατηγορίες ΜΗΣΥΦΑ καταγράφουν κατά την τελευταία περίοδο εκρηκτικές αυξήσεις, οι οποίες εμφανίζονται προκλητικά δυσανάλογες, τόσο σε σχέση με τον γενικό πληθωρισμό, όσο και με την εξέλιξη του πραγματικού κόστους παραγωγής.
Το πιο εξόφθαλμο ωστόσο στοιχείο, που αποκαλύπτει το μέγεθος της εγχώριας αισχροκέρδειας, είναι η χαοτική απόκλιση των τιμών, σε σχέση με πολλές χώρες της υπόλοιπης Ευρώπης. Η σύγκριση με ευρωπαϊκές αγορές –ακόμη και με χώρες με ασύγκριτα υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ολλανδία, η Γερμανία, ή η Γαλλία– καταδεικνύει μια προκλητική πραγματικότητα, καθώς βασικά σκευάσματα πρώτης ανάγκης (όπως η παρακεταμόλη ή η ιβουπροφαίνη), τα οποία στο εξωτερικό διατίθενται σε τιμές υποπολλαπλάσιες, ακόμη και κάτω από τα 0,50 ευρώ ανά συσκευασία, στην Ελλάδα καταγράφουν τιμές έως και τετραπλάσιες ή πενταπλάσιες. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο η σημερινή τιμή μιας συσκευασίας με 16 ταμπλέτες απλής παρακεταμόλης 500mg (πηγή https://www.tesco.com/shop/en-GB/products/257107498), ανέρχεται στις 0,35 λίρες (δλδ περίπου 0,40€ ολόκληρη η συσκευασία) ενώ αντίστοιχα στην Ελλάδα, μετά τις αλλεπάλληλες ανατιμήσεις, καταγράφονται τιμές από 3,09 € έως και 3,19€ (δηλαδή έως και 0,16 ανά χάπι).
Τα παραπάνω στοιχεία καταρρίπτουν, με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο, κάθε αφήγημα περί δήθεν αντικειμενικής αύξησης του διεθνούς κόστους παραγωγής ή πρώτων υλών. Είναι πλέον σαφές ότι οι φαρμακοβιομηχανίες, σε «συνεργασία» με την εγχώρια εφοδιαστική αλυσίδα, εφαρμόζουν πρακτικές γεωγραφικών διακρίσεων στις τιμές (price discrimination), αντιμετωπίζοντας την ελληνική αγορά ως προνομιακό πεδίο υπερκερδοφορίας και τους Έλληνες πολίτες ως καταναλωτές δεύτερης κατηγορίας, εκμεταλλευόμενοι την πλήρη απουσία κρατικού ελέγχου. Χαρακτηριστικό της κατάστασης αυτής, για την οποία υπάρχουν πλέον δημοσιεύματα σε έγκυρα ειδησεογραφικά portals (ενδεικτικά βλ. capital.gr), είναι το γεγονός ότι το 2017 μία συσκευασία χαπιών παρακεταμόλης 500 mg (depon) κόστιζε μόλις 0,70€ (δλδ μόλις 3,5 λεπτά του ευρώ ανά χάπι).
Το 2017, ήταν η χρονιά που με το άρθρο 86 του ν. 4472/2017 (ΦΕΚ Α 75/23.05.2017) εισήχθη ένα νέο συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο για τη διαμόρφωση της τελικής λιανικής τιμής των ΜΗΣΥΦΑ. Η βασική οικονομική και πολιτική παραδοχή της τότε ρύθμισης ωστόσο ήταν το γεγονός, ότι η ενίσχυση του ανταγωνισμού σε όλα τα επίπεδα της αλυσίδας αξίας (παραγωγή – χονδρική διανομή – λιανική διάθεση) θα λειτουργούσε ως αυτοδιορθωτικός μηχανισμός συγκράτησης των τιμών, προς όφελος του καταναλωτή, με την ταυτόχρονη διατήρηση των «ενδεικτικών τιμών» από την Πολιτεία, ως σαφές σημείο αναφοράς και κοινωνικού ελέγχου. Η καινοτόμος ρυθμιστική αυτή φιλοσοφία όμως προϋπέθετε την ύπαρξη ενός κράτους-εγγυητή, ενός ισχυρού ελεγκτικού μηχανισμού, που θα εμπόδιζε τη δημιουργία ολιγοπωλίων και θα πατούσε αμείλικτα κάθε προσπάθεια εναρμονισμένων πρακτικών. Δυστυχώς, η ανοχή της Κυβέρνησης σε δομικές στρεβλώσεις της αγοράς και η συστηματική άρνησή της να ενεργοποιήσει τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, μετέτρεψαν την απελευθέρωση σε ασυδοσία. Κατά συνέπεια, εγείρονται πλέον σοβαρά ερωτήματα ως προς τη λειτουργία της αγοράς ΜΗΣΥΦΑ υπό συνθήκες πραγματικού ανταγωνισμού, την επάρκεια της πληροφόρησης της Διοίκησης για την εξέλιξη των τιμών σε επίπεδο λιανικής και χονδρικής, καθώς και την αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων θεσμικών εργαλείων εποπτείας.
Συγκεκριμένα, ένα από τα βασικά προβλήματα που διαπιστώνονται είναι η ακραία συγκέντρωση αγοράς (Market Concentration), καθώς σε πολλές θεραπευτικές κατηγορίες ΜΗΣΥΦΑ παρατηρείται ολιγοπώλιο, με περιορισμένο αριθμό εισαγωγέων ή παραγωγών ανά δραστική ουσία. Συγκεκριμένοι μεγάλοι Κάτοχοι Αδειών Κυκλοφορίας (ΚΑΚ) και πολυεθνικοί κολοσσοί εκμεταλλεύονται την ισχύ του brand name των προϊόντων τους, ενώ ταυτόχρονα η έλλειψη ουσιαστικής υποκαταστασιμότητας από φθηνότερα γενόσημα φάρμακα, στην αντίληψη του τελικού καταναλωτή, επιτρέπει στις εταιρείες αυτές να επιβάλλουν μονοπωλιακές τιμές, τύπου “take it or leave it”, σε όλη την υπόλοιπη εφοδιαστική αλυσίδα.
Περαιτέρω, μείζον ζήτημα προκύπτει και εξαιτίας της έλλειψης πληροφόρησης για την εφοδιαστική αλυσίδα (value chain) και τα περιθώρια κέρδους, καθώς η διαδρομή του φαρμάκου από τον παραγωγό/εισαγωγέα, μέσω των χονδρεμπόρων και των φαρμακαποθηκών, μέχρι την τελική διάθεση, λειτουργεί σε καθεστώς πλήρους αδιαφάνειας, χωρίς κανένα δημόσιο έλεγχο αναφορικά με την κατανομή περιθωρίων κέρδους σε κάθε στάδιο, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να εντοπιστεί πού ακριβώς συντελείται η κερδοσκοπική υπερτιμολόγηση. Επισημαίνεται δε, ότι η ακαμψία των τιμών δεν εκκινεί από το επίπεδο της λιανικής, ήτοι το δίκτυο διανομής των φαρμακείων, αλλά επιβάλλεται λόγω έλλειψης ενδοκαναλικού ανταγωνισμού, από το επίπεδο της χονδρικής και της εισαγωγής, όπου κυριαρχούν ολιγοπωλιακές συμπράξεις.
Ως εκ τούτου, εκφράζονται υπόνοιες ακόμη και για σκόπιμη συντήρηση της ασυμμετρίας πληροφόρησης, καθώς σε αντίθεση με άλλους κλάδους της λιανικής αγοράς που η Πολιτεία έχει αναπτύξει ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης (π.χ. e-katanalotis,Posokanei), στην αγορά των ΜΗΣΥΦΑ υπάρχει σοβαρό έλλειμμα. Ο καταναλωτής δε διαθέτει κανένα επίσημο, θεσμοθετημένο εργαλείο για τη σύγκριση των πραγματικών λιανικών τιμών, ενώ οι «ενδεικτικές τιμές» της Διοίκησης έχουν υποβαθμιστεί σε «κενό γράμμα», καθώς δεν αποτυπώνουν την πραγματικότητα στα ράφια.
Κατά συνέπεια:
Επειδή, η πρόσβαση σε βασικά φαρμακευτικά σκευάσματα καθημερινής ανάγκης αποτελεί θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα και όχι πεδίο ασύδοτης κερδοσκοπίας.
Επειδή, η επίκληση της «ελεύθερης αγοράς» δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την αδράνεια του κράτους απέναντι σε πρακτικές τύπου καρτέλ που εξανεμίζουν το εισόδημα των πολιτών.
Επειδή, το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο παρέχει στη Διοίκηση και στις Ανεξάρτητες Αρχές όλα τα απαραίτητα εργαλεία για την επιβολή της νομιμότητας και της διαφάνειας.
Επειδή, το γενικό συμφέρον που σχετίζεται με την πρόσβαση στη φαρμακευτική περίθαλψη, των πολιτών, υπερτερεί του ειδικότερου συμφέροντος της αύξησης κερδών των φαρμακοβιομηχανιών.
Ερωτώνται οι αρμόδιοι κ.κ. Υπουργοί:
1. Έχει γνώση το αρμόδιο Υπουργείο για την εξωφρενική διαφορά τιμών μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, αναφορικά με την πώληση πανομοιότυπων φαρμακευτικών σκευασμάτων καθημερινής χρήσης (π.χ. παρακεταμόλη, οφθαλμικές σταγόνες, αλοιφές με αντιφλεγμονώδη δράση); Πως δικαιολογείται το γεγονός ότι στην Ελλάδα τα ίδια σκευάσματα πωλούνται σε τιμές υπερπολλαπλάσιες;
2. Δεδομένου ότι η ανατίμηση που έχει μεσολαβήσει από το 2017 έως και σήμερα, σε ορισμένα φάρμακα ευρείας κατανάλωσης (π.χ. παρακεταμόλη) αγγίζει το 455% και δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να χαρακτηριστεί ως εύλογη, με όρους αγοράς, έχει εξεταστεί από την Επιτροπή Ανταγωνισμού ή άλλους αρμόδιους φορείς, ο βαθμός λειτουργικού ανταγωνισμού στην αγορά ΜΗΣΥΦΑ, η ύπαρξη τυχόν εναρμονισμένων πρακτικών (καρτέλ), κάθετων περιορισμών ή καταχρηστικής εκμετάλλευσης δεσπόζουσας θέσης, από μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες καθώς και τα πιθανά εμπόδια εισόδου νέων προϊόντων (ιδίως γενοσήμων);
3. Υπάρχουν επικαιροποιημένα στοιχεία και μελέτες αναφορικά με τη δομή της αγοράς των ΜΗΣΥΦΑ ανά θεραπευτική κατηγορία; Ποιος είναι ο καταγεγραμμένος βαθμός συγκέντρωσης (market concentration) και σε ποιες συγκεκριμένες κατηγορίες φαρμάκων πρώτης ανάγκης διαπιστώνονται συνθήκες ολιγοπωλιακής διάρθρωσης ή περιορισμένου αριθμού προμηθευτών ανά δραστική ουσία;
4. Έχουν διενεργηθεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες έλεγχοι σχετικά με την κατανομή του κόστους και των περιθωρίων κέρδους σε όλο το μήκος της «αλυσίδας αξίας» (παραγωγή/εισαγωγή – χονδρεμπόριο – λιανική πώληση) των ΜΗΣΥΦΑ από το 2017 έως σήμερα; Εάν ναι, ποια είναι τα συμπεράσματα αυτών των ελέγχων και πού εντοπίζονται οι κύριες εστίες των υπέρογκων ανατιμήσεων;
5. Προτίθεται η Κυβέρνηση να θεσμοθετήσει ένα δημόσιο, έγκυρο και προσβάσιμο στους πολίτες ψηφιακό εργαλείο (πλατφόρμα) πραγματικού χρόνου, για την καταγραφή και τη σύγκριση των πραγματικών τιμών λιανικής πώλησης των ΜΗΣΥΦΑ, προκειμένου να σπάσει η ασυμμετρία πληροφόρησης και να προστατευθεί ο καταναλωτής;
6. Δεδομένου ότι η απουσία εναλλακτικών καναλιών διάθεσης (πέραν του φαρμακείου) φαίνεται να περιορίζει τη δυνατότητα ενδοκαναλικού ανταγωνισμού τιμών και να ενισχύει την ακαμψία στη διαμόρφωση της τελικής λιανικής τιμής καθώς και ότι η προηγούμενη σχετική ρύθμιση έμεινε «γράμμα κενό», προτίθεστε να επικαιροποιήσετε το σχετικό πλαίσιο ώστε να διευκολυνθεί η ελεύθερη διάθεση των παραπάνω φαρμάκων και σε άλλα κανάλια διανομής;
7. Προτίθεται η Κυβέρνηση να λάβει άμεσα ρυθμιστικά και ελεγκτικά μέτρα για τη συγκράτηση των τιμών στα βασικά φάρμακα καθημερινής χρήσης και αν ναι, ποια είναι αυτά;
Οι ερωτώντες Βουλευτές
Μαμουλάκης Χάρης